Tijdloze Wijsheid: De Onveranderlijke Inzichten van Cruijff & Winsemius
Ruim twintig jaar geleden, in 2004, kwam een boekje uit van Pieter Winsemius, die het meest bekend is als oud-minister van VROM. Hij maakte de ‘transfer’ van partner bij McKinsey & Company naar lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en was hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg. Hij adoreerde Johan Cruijff: “Er zijn twee soorten mensen: echte mensen en onechte mensen. Cruijff is echt. Dat weet je gewoon. Cruijff is als voetballer en als trainer 35 jaar aan de top gebleven en bijna al zijn opmerkingen zijn bijzonder. Vaak denken mensen dat het onzin is, maar Cruijff kraamt geen nonsens uit.” In het boek Je gaat het pas zien als je het doorhebt onthulde Winsemius zijn perspectieven op Johan Cruijff als een leiderschapsicoon, zowel in de sportwereld als daarbuiten.
Van Veld naar Vorm: Winsemius’ Visie op Cruijff’s Leiderschap
Maar ook Cruijff was op zijn beurt weer geïnspireerd door Winsemius. “Dat je een voorbeeld bent voor anderen, buiten de sport zelf, dat ervaarde ik pas toen die Winsemius op een gegeven moment zijn eerste boek over Cruijff schreef (in 1988: Speel nooit een uitwedstrijd). Hij zei daarin dat voor hem de sport als een leidraad was als minister en zijn bedrijf. Ik dacht: sport als leidraad… sporters waren altijd mafkezen, die moest je niet laten praten, die hadden geen opleiding, die kunnen niks. Toen Winsemius sport ging vertalen naar leiderschap, naar kwaliteiten die je moest hebben om aan de top in organisaties te komen, toen dacht ik: we zijn dus toch niet zo dom. We zijn alleen niet naar school geweest.” Winsemius was voor Cruijff de inspiratie om de Johan Cruijff University te starten.
Cruijff’s Leiderschapslessen: Bewezen Wijsheid door de Jaren Heen
Wat ik als lezer van die boeken toen, en nu nog steeds interessant vind, is dat veel van de leiderschapsprincipes van Johan Cruijff die Winsemius opschreef de tand des tijds hebben doorstaan en later vaak ook wetenschappelijk bewezen zijn als de meest effectieve leiderschap methodes, zoals in ons HPO-onderzoek waarover we in 2008 voor het eerst publiceerden. De voorbeelden en namen in het boek zijn anno nu verouderd; maar veel van de visionaire ideeën van Cruijff zijn nu op het voetbalveld en in organisaties gemeengoed. Het leek me leuk om het oude artikel nog eens goed te bekijken. Deze Cruijff-principes zijn blijven staan als een huis.
- Team Boven Individu: Cruijff’s Visie op Dienend Leiderschap
Cruijff stelde alleen mensen op die al hun talent in het werk stellen om het team waarin ze werken beter te laten worden. In de visie van Cruijff gebruikt iedereen zijn talenten om zijn kerntaken zo goed mogelijk uit te voeren. Zo bouw je aan onderling vertrouwen. Een team met veel onderling vertrouwen, durft meer en komt tot ultieme grotere prestaties. Daar kan een veld vol superieure individuen nooit tegenop.
- Terug naar de Basis: Cruijff’s Recept voor Succes
Cruijff zocht telkens naar de eenvoudigste methoden om zijn doelen te bereiken en ervoor te zorgen dat iedereen zijn verwachtingen kende. Na het maken van een eenvoudig plan komt daarna de focus te liggen op het perfectioneren van de uitvoering: de snelheid van actie verhogen, fouten voorkomen en weten wanneer teamleden ondersteuning van elkaar nodig hadden: “Ik heb een verschrikkelijke hekel aan iemand die beweegt, maar niet weet waar hij naar toe gaat.”
- De Ongeziene Helden: Cruijff’s Waardering voor ‘Waterdragers’
Cruijff erkende de cruciale rol van wat hij ‘waterdragers’ noemde, de spelers of teamleden die de sterren ondersteunen. Zijn benadering benadrukte respect en erkenning voor deze essentiële rollen. De sterren moeten begrijpen dat ze afhankelijk zijn van de “waterdragers”. Cruijff corrigeerde sterren die het te hoog in hun bol kregen. Cruijff corrigeerde sterren die het te hoog in hun bol kregen. Zo verving Cruijff als coach van Barcelona Romario omdat die niet wilde meeverdedigen. Citaat uit boek over waterdrager: Van de Kerkhof werd rond 1975 op voorspraak van Johan Cruijff in het Nederlands elftal opgesteld.
Hij zegt: “Ik wist al op vrij jonge leeftijd wat mijn kwaliteiten als voetballer waren. Als voorhoedespeler had ik gewoon te weinig techniek. Ik moest het meer hebben van mijn harde werken en instellingen, me de pleuris lopen om een bal af te pakken. Nou, als me dat lukt dan ben ik de koning te rijk. Ik ben dan blij dat ik bij iemand de bal kan inleveren die er iets goeds mee kan doen. En als er dan nog een doelpunt van komt, dan straal ik van geluk. Want dat is dan mijn verdienste: ik heb de bal afgenomen. Ik ben blij met de titel “stofzuiger”. Minderwaardig? Nee hoor, integendeel. Een schoonmaker is toch ook niet minderwaardig?”
- Altijd op Scherp: Cruijff’s Strategie van Constructieve Ontevredenheid
Zowel een elftal als een managementteam gaat de fout in als iedereen tevreden is. Cruijff ergerde bij Barcelona zijn aanvaller Stoichov voortdurend, zodat die steeds op scherp stond. Ook sterren moeten volgens Cruijff geprikkeld worden, door een onverwachte wisselbeurt of door kritiek van collega’s. Je moet voor goede mensen wel goed willen belonen stelt Cruijff: “Goedkope trainers worden het eerst weggestuurd. Als je niet duur bent, heeft men ook geen vertrouwen in je. Goede mensen moet je prikkelen en goed betalen. Het grootste probleem zijn de salarissen van de middelmatige mensen.”
- Cruijff’s Kijk op Leiderschap: Direct en Doeltreffend
Cruijff onderstreepte het belang van duidelijk en direct leiderschap aan de top. Hij geloofde dat snelle besluitvorming essentieel is en dat leiders geloofwaardig en respectvol moeten blijven. Zijn aanpak van bestuurders was even direct; hij hield ze op afstand van de dagelijkse operaties, zodat de focus kon blijven op het sportieve en operationele succes: “Besturen worden geen bestuur omdat ze van voetbal houden, ze worden bestuurder omdat ze van zichzelf houden. Deze mensen geven ook niet thuis als je als bedrijf aan het verliezen bent” en “Een trainer bewaart altijd zijn onafhankelijkheid. Je visie moet heilig zijn, je moet je door incidenten of een mening van buitenaf niet laten beïnvloeden.”
Een Tijdloze Visie op Leiderschap
In een snel veranderende wereld blijkt de benadering van Cruijff verrassend visionair en tijdloos. Leiders en managers kunnen veel leren van de sportlegende, wiens principes blijven inspireren.