Zit jij lekker op je stoel? Moet je altijd anderen vragen om iets te pakken van het hoogste schap in de supermarkt? Werkt gezichtsherkenning voor jouw sociale omgeving? Ligt de gemiddelde pen je lekker in de hand? Het antwoord dat je geeft op deze vragen laat zien hoe jij je verhoudt tot de norm: de Reference Man.
De norm
Als je lekker wilt kunnen zitten op een normale stoel moet je minimaal 1,60 m lang zijn, voor het bereiken van de hoogste plank in een supermarkt moet je nog wel iets langer zijn en gezichtsherkenning werkt alleen bij een witte huidskleur. In ons dagelijks leven is dit normaal. Als je een witte huidskleur hebt, man bent, ongeveer 1,80 meter lang en rond de 70 kilo weegt, dan ben je Reference Man. Je kunt ervan uitgaan dat producten en faciliteiten zijn ontworpen op jouw maat. Ze houden rekening met de grootte van je handen en ooghoogte, zodat pennen, stoelen en schappen in de supermarkt precies op jouw maat zijn. Jij bent de Reference Man: het referentiekader van waaruit wordt gedacht.
Afwijken
Als je afwijkt van die norm heb je je aan te passen. Voor een pen en stoel lijkt dat misschien niet zo erg, maar mensen die andere kenmerken hebben dan de Reference Man worden dagelijks veelvuldig geconfronteerd met op z’n minst ongemak. Een veelheid aan productontwerpen, ontwikkelingen in de medische wetenschap, technologie, stedelijke gebieden en bedrijfsleven zijn niet op hun leest gesnoeid. Als je goed om je heen – of in de spiegel – kijkt, weet je dat er vandaag de dag enorme hoeveelheden mensen zijn die afwijken van deze norm. Allemaal mensen die dat elke dag weer merken. Omdat ze wel of niet bij het bovenste schap in de supermarkt kunnen of omdat de medicatie die ze krijgen onverwacht niet werkt of onverwachte bijwerkingen heeft. Of, veel minder meetbaar, omdat hun kwaliteiten voor een functie anders worden beoordeeld of omdat hun lichamelijke klachten niet zo serieus lijken te worden genomen in het ziekenhuis.
Levensgevaar
Ongemak is een ding, afwijken van de norm kan ook levensgevaarlijk zijn. Zo is inmiddels bekend dat signalen van hartziekten bij vrouwen vaak anders zijn dan bij mannen waardoor ze niet altijd worden herkend. Maar wist je ook dat het hebben van borsten nog steeds je overlevingskansen beïnvloedt bij reanimatie? De trainingspoppen waarop reanimatie wordt geoefend, zijn poppen zonder borsten. Mensen die in een noodgeval gaan reanimeren, weten daardoor vaak niet wat ze moeten als ze een vrouw treffen die geanimeerd moet worden. Pas drie maanden geleden kwamen de eerste ‘vrouwelijke’ oefenpoppen op de markt. Ook in de auto-industrie werd van origine vooral gefocust op de man. Zo werd bij het testen van crashes één type dummypop gebruikt: die van Reference Man. Omdat veel vrouwen kleiner zijn en vaak ook lichter is de kans op ernstig letsel als gevolg van een auto-ongeluk voor vrouwen maar liefst 47% hoger dan bij mannen. Gelukkig komt er volgend jaar wel nieuwe regelgeving voor de auto-industrie: het testen met vrouwelijke dummy’s wordt dan ook verplicht… op de bijrijdersstoel; Reference Man zit stevig achter het stuur. Dat is niet zo heel gek als je bedenkt dat auto’s, net als de meeste producten en faciliteiten die we dagelijks gebruiken, ooit door mannen zijn ontworpen. Vrouwen werden tot dertig jaar geleden niet geschikt geacht om kantoorpanden en steden te ontwerpen. Het effect daarvan zie je terug in bijna ieder kantoor. Herken je het beeld van vrouwen met dekentjes of sjaals aan hun bureau? De gemiddelde temperatuur in kantoorpanden is gebaseerd op de het metabolisme van de Reference Man, waardoor het voor veel vrouwen op kantoor vaak onaangenaam koud is.
Vergeten doelgroepen
Inmiddels zijn we dertig jaar verder. In haar boek Invisible Women stelt Caroline Criado Perez dat het niet rechtvaardig is dat vrouwen dezelfde prijs moeten betalen als mannen voor producten die voor hun inferieure diensten verlenen. De gemiddelde smartphone past minder goed in de hand van een vrouw en een iPhone past minder goed in haar broekzak. Perez vraagt zich terecht af waarom, als er meer vrouwen dan mannen met een iPhone rondlopen, Apple het niet waard vindt om de wensen van die doelgroep ook te behartigen? Het roept de vraag op hoe mensen die afwijken van de norm van de bijrijdersstoel afkomen. Voor het beantwoorden van die vraag moeten we verder kijken dan alleen het lichaam van Reference Man. Ook zijn denken geldt als uitgangspunt in ons dagelijks leven. Op zoek naar een manager? De vacaturetekst spreekt dan doorgaans over ‘zijn’ talent en ‘zijn’ team. Een vrouwelijke variant zien we nog steeds nauwelijks.
Onbewust onbekwaam
Het bestaan van de onzichtbare norm zorgt voor een diepgewortelde gender bias in alle facetten in ons leven, ook in de bedrijfswereld. Zo wordt succes nog maar al te vaak gemeten aan de hand van de verticale doorgroei in bedrijven. Als algoritmes worden ingezet om succes te meten, zien we dat mannen vaker succesvol zijn dan vrouwen. Maar maakt dat mannen ook tot de meest succesvolle managers? Veel onderzoek toont aan dat dat niet zo is. In veel organisatie zijn vrouwen succesvoller leidinggevenden maar worden de hoogste beloningen nog steeds toegekend aan de Reference Man. Wat gebeurt hier? Sluiten we mensen bewust buiten die niet wit, man, 1,80 lang en 70 kilo zijn? We sturen toch niet bewust vrouwen een voor hun gevaarlijke auto in of geven mensen bewust medicijnen waarvan we niet zeker weten of die wel het juiste effect op hen sorteren? Nee, dat doen we inderdaad niet bewust. We zijn vooral (te) onbewust onbekwaam. Veel van onze keuzes berusten op aannames en onbewuste vooroordelen.
Volop kansen
De eerste stap is daarom bewustwording: bewustwording van het bestaan van Reference Man en dus van de bias die daardoor ontstaat. Stel jezelf de vraag waar jouw organisatie wellicht nog te veel uitgaat van deze norm? Wat zou er gebeuren als je die loslaat? Welke (doel)groepen worden nu niet (optimaal) bediend door je bedrijf of gezien door jou? Wie zie je letterlijk en figuurlijk over het hoofd en kun je (beter) bereiken, betrekken en bedienen? Jezelf dit soort vragen stellen en met een open blik verkennen zal je helpen om nog meer nieuwe en nog meer tevreden relaties te bouwen en klanten te krijgen. Ik hoop dat je net als wij ontdekt dat er een wereld te winnen valt. Ga het avontuur en de dialoog in je organisatie aan. Buckle up and enjoy the ride!
Kijktip: vierluik De Reference Men
Televisieserie over hoe onze wereld is afgestemd, getest en gebouwd voor één type mens. Soms bijna knullig, af en toe ook levensbedreigend. In dit vierluik neemt Sophie Frankenmolen de kijker mee in haar onderzoek naar dit bizarre fenomeen. Kijk hier: https://www.npostart.nl/reference-man/BV_101407436
Leestip: Invisible Women door Caroline Criado Perez
Onzichtbare vrouwen laat zien hoe in een wereld die grotendeels voor mannen is ingericht de halve bevolking systematisch wordt genegeerd. Caroline Criado Perez (1984), journalist en gelauwerd activist, brengt in haar boek voor het eerst een indrukwekkend aantal wereldwijde casestudy’s, verhalen en nieuw onderzoek samen. Van overheidsbeleid en medisch onderzoek tot technologie, werkplekken, stadsplanning en de media; ze onthult de verborgen manieren waarop vrouwen vergeten worden en de impact van die uitsluiting op hun gezondheid en welzijn. Een krachtig en prikkelend boek.
Door Esther Mollema en Emmalotte Smit